Erken Osmanlı
Fatih Camii
1463–1470 · Fatih
Tek yerde üç dönem üst üste: Bizans'ın Havariler Kilisesi, 1470'in erken Osmanlı imparatorluk şeması (tek kubbe + tek yarım kubbe) ve 1771'in Barok yeniden inşası. Sahn-ı Seman medreseleriyle ilk Osmanlı 'imparatorluk üniversitesi' burada kurulmuş, ilçeye adını bu külliye vermiştir; Fatih Sultan Mehmed'in türbesi haziredir.
- Kubbe
- 26 m
- Minare
- 2
- Yapım
- 1463–1470
- Mimar
- Atik Sinan
- Banisi
- Fatih Sultan Mehmed
- Semt
- Fatih
- sonrasında yeniden inşa edildi
- deprem, 1766
Tarih
Fatih Camii, İstanbul'u Osmanlı başkenti yapan ilk padişah Fatih Sultan Mehmed'in emriyle 1463–1470 yılları arasında inşa edilmiştir. Osmanlı imparatorluk mimarlığının ilk büyük anıtsal projesi ve döneminin en büyük külliyesidir. İnşaat için, Ayasofya'dan sonra Konstantinopolis'in en önemli kilisesi ve Bizans imparatorlarının defnedildiği 4. yüzyıl Havariler Kilisesi yıkılmıştır. Mimarı, daha önce de saray mimarlığı yapmış olan Rum asıllı Atik Sinan'dır (Hristodulos). Külliye; Sahn-ı Seman medreseleri (sekiz yüksekokul), kütüphane, darüşşifa, tımarhane, kervansaray, hamam, çarşı, imaret, mektep, konukhane ve Fatih Sultan Mehmed ile eşi Gülbahar Hatun türbelerinin bulunduğu hazireden oluşur. Sahn-ı Seman, Türk astronomu Ali Kuşçu ile ilişkilendirilir ve dini bilimler, fıkıh, tıp, astronomi, fizik ve matematik öğretilen ilk Osmanlı 'imparatorluk üniversitesi' olmuştur. 1766 depremi yapıyı yıkmış; Sultan III. Mustafa, mimar Mehmed Tahir Ağa'ya 1767–1771 yıllarında tümüyle farklı, Barok üslupta yeni bir cami yaptırmıştır. 15. yüzyıl özgün yapısından yalnızca avlu, ana kapı portalı ve minarelerin alt bölümleri kalmıştır.
Mimari
1470'teki özgün cami, kıble yönünde aynı çapta tek bir yarım kubbeyle desteklenen ve dört büyük kemere oturan tek bir merkezi kubbeye sahipti (çap yaklaşık 26 m). Bu, o güne kadarki en iddialı Osmanlı kubbesiydi ve aynı zamanda bu özel tek-yarım-kubbe şemasının son örneği olmuştur; sonraki imparatorluk camileri daha karmaşık kurgulara yönelmiştir. 1766 depreminden sonra özgün yapıdan yalnızca avlu, portal ve minarelerin alt kısımları kurtarılabilmiştir. Mehmed Tahir Ağa'nın 1767–1771 yeniden inşası kare planlı; dört yarım kubbeyle desteklenen bir merkezi kubbeye sahiptir — bu, Sinan'ın Şehzade'sine yakın ama Barok bezemeye sarılı bir şemadır. İki minare korunmuştur. Haziresinde Fatih Sultan Mehmed'in ve Gülbahar Hatun'un türbeleri yer alır — Fatih türbesi önemli bir ziyaret mekânıdır. İstanbul'un Fatih ilçesine adını da bu külliye vermiştir.
Bilgiler
- Osmanlı imparatorluk mimarlığının ilk büyük anıtsal projesidir — klasik Osmanlı mimarlık çağının açılış eseri sayılır. en.wikipedia.org
- Cami, Ayasofya'dan sonra Konstantinopolis'in en önemli Bizans kilisesi ve imparatorların türbesi olan 4. yüzyıl Havariler Kilisesi yerine inşa edilmiştir. en.wikipedia.org
- 1470 kubbesinin çapı 26 m idi — Osmanlı döneminde o güne kadar yapılan en büyük kubbe ve bilinçli olarak Ayasofya ile ölçek rekabetinde; yalnızca sonradan Süleymaniye (26,5 m) aşmıştır. en.wikipedia.org
- Sahn-ı Seman — sekiz yüksek medreseden oluşan bir 'imparatorluk üniversitesi'; dini bilimler, fıkıh, tıp, astronomi, fizik ve matematik öğretmiştir. islamiclandmarks.com
- Bugünkü yapı aslında aynı yerdeki üçüncü mimari varlıktır: Bizans Havariler Kilisesi → Atik Sinan'ın 1470 camisi → 1766 depremi sonrası Mehmed Tahir Ağa'nın 1771 Barok yeniden inşası. en.wikipedia.org
Fotoğraflar
