Sinan / Klasik
Merkez Efendi Camii (Zeytinburnu)
1552–1572 · Zeytinburnu / Merkezefendi
Taş kubbe yerine ahşap kırma çatıyla örtülmüş küçük bir cami-tevhidhane; çevresinde türbe, çilehane, derviş hücreleri, imaret, hamam ve kütüphaneyle Sinan döneminden İstanbul'a ulaşmış en bütünlüklü Halveti-Sümbüliye külliyelerinden biri toplanır. Merkez Efendi, 41 baharatlı mesir macununun mucidi olarak da anılır.
- Minare
- 1
- Yapım
- 1552–1572
- Mimar
- Mimar Sinan
- Banisi
- Kanuni Sultan Süleyman'ın kız kardeşi Şah Sultan (Yavuz Sultan Selim'in kızı)
- Semt
- Zeytinburnu / Merkezefendi
Tarih
Merkez Efendi Camii, Edirnekapı surlarının hemen dışındaki Zeytinburnu semtinde yer alır ve Şeyh Musa bin Muslihiddin'in (1463–1552, nam-ı diğer Merkez Efendi) türbesi etrafında gelişen Merkez Efendi Külliyesi'nin çekirdeğidir. Merkez Efendi, Sünbül Efendi'nin halifesi ve onun vefatı üzerine Halvetiyye'nin Sümbüliye kolunun şeyhi olmuştur. Müridleri tarafından burada kurulan tekke, şeyhin vefatından sonra 1552–1572 yılları arasında Kanuni'nin kız kardeşi Şah Sultan (Yavuz Sultan Selim'in kızı) tarafından Mimar Sinan'a yeniden yaptırılmıştır. Avlu kapısı üstündeki kitabede yer alan 1514 ve 1580 tarihleri, tekkenin önceki aşamasını ve ikinci bir onarım dönemini belgelemektedir. 1837'de II. Mahmud kapsamlı bir onarım yaptırmıştır. 1925 tekkelerin kapatılmasından sonra yapı mahalle camii olarak kullanılmaya devam etmiş; 1965'te ve 2010–2013 yıllarında Zeytinburnu Belediyesi eliyle restore edilmiştir. Merkez Efendi, ayrıca Hafsa Valide Sultan'ı iyileştiren 41 baharatlı mesir macununun mucidi olarak tanınır.
Mimari
Cami-tevhidhane yaklaşık 17 × 16 m'lik dikdörtgen bir harime sahiptir; duvarlar moloz taş ve tuğla örgülü, dıştan sıvalı, kapı ve pencere söveleri kesme kireçtaşıyla çerçevelenmiştir. Yapının en belirgin özelliği taş kubbe yerine ahşap kırma çatı kullanılmış olmasıdır — Sinan'ın şehir silüetinin dışındaki küçük ölçekli vernaküler yapılarının tipik çözümü. Dikdörtgen gövdeye tek şerefeli tek minare bitişiktir. İç mekânda ahşap tavan ve çini yerine perde motifli boyanmış mihrap yer alır. Külliye, cami-tevhidhane, Merkez Efendi türbesi, çilehane, derviş hücreleri, harem ve selamlık, imaret, hamam, Abdülbaki Paşa Kütüphanesi ve geniş hazireleriyle birlikte, Sinan döneminden İstanbul'a ulaşmış en bütünlüklü küçük derviş külliyelerinden biridir.
Sinan'ın evriminde
1552–1572 — Sinan'ın büyük imparatorluk siparişlerine (Süleymaniye 1557'de bitti, Mihrimah Edirnekapı 1563–66) paralel yürüyen, uzun soluklu küçük dervişan külliye çalışması. Mahalle ölçeğindeki Sufi tevhidhaneleri için vernaküler söz dağarcığını ortaya koyar: dikdörtgen plan, kâgir kubbe yerine ahşap çatı, tek şerefeli minare. Aynı hami için yapılan yakındaki Şah Sultan (Eyüp, 1555–56) ile çağdaştır.
Sinan Ağacı →Bilgiler
- Merkez Efendi (1463–1552), Hafsa Valide Sultan'ı iyileştirdiğine inanılan 41 baharatlı mesir macununu bulmuş; Manisa'da Nevruz'da dağıtılması bir halk geleneğine dönüşmüştür. en.wikipedia.org
- Avlu kapısı üstündeki kitabede 1514 ve 1580 tarihleri yer alır; bunlar tekkenin önceki aşaması ile ikinci onarım dönemini belgeler. zeytinburnu.istanbul
- Merkez Efendi, Sünbül Sinan Efendi'nin halifesi olup onun vefatının ardından Halvetiyye'nin Sümbüliye kolu şeyhi olmuştur. islamansiklopedisi.org.tr
- Banisi Şah Sultan — Yavuz Sultan Selim'in kızı ve Kanuni'nin kız kardeşi — olup Eyüp'te Sinan'a kendi adına ayrı bir cami de yaptırmıştır. tr.wikipedia.org
- Yapı taş kubbe yerine ahşap kırma çatı ile örtülüdür; bu, Sinan'ın şehir çeperindeki küçük derviş tevhidhaneleri için tekrarladığı bir çözümdür. culturecityistanbul.blogspot.com
Fotoğraflar
