Geç Osmanlı / Barok
Ortaköy Camii / Büyük Mecidiye Camii
1853–1856 · Beşiktaş / Ortaköy
Boğaz kıyısında, Balyan ailesinin elinden çıkmış geç Osmanlı neo-Barok'u: 12,25 × 12,25 m kare harim, iki ince minare ve Abdülmecid döneminde Osmanlı mimarisine giren trompe-l'œil kubbe boyaması. İçerideki hat levhalarının bir bölümünü, hattatlık eğitimi almış padişahın kendisi yazmıştır.
- Kubbe
- 12,25 m
- Minare
- 2
- Yapım
- 1853–1856
- Mimar
- Balyan ailesi
- Banisi
- Sultan Abdülmecid I
- Semt
- Beşiktaş / Ortaköy
Tarih
Ortaköy Camii, resmî adıyla Büyük Mecidiye Camii, Beşiktaş'a bağlı Ortaköy iskele meydanında Boğaz'ın Avrupa yakasında yer alır. Yapı, Sultan Abdülmecid I tarafından, 1731 Patrona Halil isyanında tahrip olan 1720 tarihli küçük bir caminin yerine yaptırılmıştır. İnşası 1853–1856 yılları arasında yürütülmüştür (bazı kaynaklar 1854'ü veya 1856'yı bitiş tarihi olarak verir). Mimarları, aynı dönemde Dolmabahçe Sarayı'nı da tasarlayan Ermeni asıllı hassa mimarları Garabet Amira Balyan ile oğlu Nigoğayos Balyan'dır. İçerideki bazı hat levhalarını bizzat hattatlık eğitimi almış olan Sultan Abdülmecid I yazmıştır. Cami, tarihi boyunca pek çok onarım gördü; en kapsamlı restorasyon 2011–2014 yıllarında Vakıflar Genel Müdürlüğü tarafından yapıldı. 1973'te Boğaziçi Köprüsü'nün açılmasıyla köprüyle birlikte çerçevelenen silüeti İstanbul'un simge manzaralarından biri hâline geldi.
Mimari
Yapı iki farklı bölümden oluşur: batı cephesi boyunca uzanan, U planlı iki katlı hünkâr mahfili ile tek kubbe altında 12,25 × 12,25 m kare planlı asıl harim. Üslûp, Tanzimat döneminin ve Balyanların karakteristik Osmanlı neo-Barok'udur; eklektik neoklasik öğeler içerir. Yüksek kemerli pencereler iç mekânı bolca aydınlatır; dış cephe yoğun taş bezemelidir. Kubbenin içi, Abdülmecid I döneminde Osmanlı mimarîsine giren trompe-l'œil tekniğiyle boyanmıştır. İki ince kesme taş minare, Korint başlıklarına benzeyen şerefe başlıklarına sahiptir. Mihrap ve minber mermer ve porfirden olup kubbe altı bölge pembe mozaikle kaplıdır. 2011–2014 restorasyonunda hasar gören kubbe betonarme olarak yenilenmiştir. Yaygın görüşe göre eser, Dolmabahçe'de olduğu gibi Garabet Amira Balyan ile oğlu Nigoğos arasında paylaşılır. Selman Can'ın arşiv çalışmaları Balyanların rolünü kökten tartışmaya açar: caminin keşif defterlerine dayanarak onları müteahhit sayar ve mimar olarak Seyyid Abdülhalim Efendi'yi gösterir. Tartışma kapanmış değildir.
Bilgiler
- Cami, aynı dönemde Dolmabahçe Sarayı'nı da tasarlayan baba-oğul Balyan mimarları tarafından 1853–1856 yıllarında inşa edilmiştir. en.wikipedia.org
- İç mekândaki hat levhalarının bir kısmı, hattatlık eğitimi almış Sultan Abdülmecid I'in kendi elinden çıkmadır. en.wikipedia.org
- Harim, tek kubbe altında 12,25 × 12,25 m kare plandadır. kulturenvanteri.com
- Kubbenin iç yüzeyi, Abdülmecid I döneminde Osmanlı mimarîsine giren trompe-l'œil tekniğiyle boyanmıştır. en.wikipedia.org
- Bugünkü cami, 1731 Patrona Halil isyanında tahrip olan 1720 tarihli eski bir caminin yerine inşa edilmiştir. en.besiktas.bel.tr
Fotoğraflar
