Geç Osmanlı / Barok
Selimiye Camii (Üsküdar)
1801–1805 · Üsküdar / Selimiye
III. Selim'in Üsküdar'da bir tepedeki imparatorluk barok camisi (1801–1805) — Selimiye Kışlası'nın yanındaki örnek 'Nizam-ı Cedid' reform mahallesinin dinî merkezi. Külliyesinde bir matbaa bile vardı.
- Minare
- 2
- Yapım
- 1801–1805
- Mimar
- Foti Kalfa
- Banisi
- Sultan III. Selim
- Semt
- Üsküdar / Selimiye
Tarih
Selimiye Camii, Anadolu yakasında, Üsküdar'da bir tepede, aynı adı taşıyan Selimiye Kışlası'nın yanında yer alır. Sultan III. Selim camiyi 1801–1805'te yaptırdı — tam da yeni düzenli ordusu Nizam-ı Cedid'i ('Yeni Düzen') kurduğu ve onun için yakına kışla inşa ettirdiği yıllarda. Cami, reformların örnek mahallesi olarak tasarlanan yeni Selimiye semtinin dinî ve kentsel merkezi oldu. Baş tasarımcısı, Hristiyan bir usta marangoz olan Foti Kalfa'ydı; yapım boyunca üç hassa baş mimarı görev yaptı. Minareler 1822'de yeniden yapıldı; bina, Birinci Dünya Savaşı'nda İstanbul'un İngiliz bombardımanında hasar gördü.
Mimari
Selimiye, 19. yüzyıl başının olgun Osmanlı Baroku'nun bir yapıtıdır: kare planlı ibadet salonu, pandantifler üzerinde tek bir büyük kubbeyle örtülür; köşelerde ağırlık kuleleri, ana cephede ise iki minare bulunur. Camiye, mermer bir revak üzerinde yükselen, iki kanatlı bir hünkâr kasrı bitişiktir — padişah mahfiline buradan ulaşırdı. Duvarlar kesme taş ve mermerden olup bolca pencereyle delinmiştir; bezeme, volüt ve yuvarlak silmelerle ölçülü bir baroktur. Cami, bir mektep, muvakkithane, hamam, çeşme ile atölyeler, dükkânlar ve bir matbaayı içeren büyük bir külliyenin çekirdeğiydi — reform mahallesi için eksiksiz bir altyapı. Yapının mimarı tartışmalıdır. Batı literatürü, 1805 tarihli bir fermanın Selimiye Camii'ndeki hizmetleri için imtiyaz verdiği Hristiyan kalfa Foti'yi asıl tasarımcı sayar. Türk tarih yazımı (TDV) ise onu müteahhit kabul eder ve tasarımı hassa mimarlarına bağlar: inşaata başmimar Mehmed Ârif Ağa başlamış, Ahmed Nûreddin Ağa tamamlamıştır.
Bilgiler
- III. Selim tarafından 1801–1805'te, Nizam-ı Cedid askerî reformu ve komşu Selimiye Kışlası ile aynı dönemde yaptırılmıştır. en.wikipedia.org
- Baş tasarımcısı Hristiyan usta marangoz Foti Kalfa'ydı; yapımı sırasında üç hassa baş mimarı görev yaptı. en.wikipedia.org
- Osmanlı Baroku örneği: pandantifler üzerinde tek büyük kubbeli kare salon ve iki minare. en.wikipedia.org
- Camiye, mermer revak üzerinde yükselen iki kanatlı bir hünkâr kasrı bitişiktir. en.wikipedia.org
- Minareler 1822'de yeniden yapıldı; bina Birinci Dünya Savaşı'nda İngiliz bombardımanında hasar gördü. en.wikipedia.org
Fotoğraflar
