Osmanlı öncesi
Zeyrek Camii (Pantokrator Manastırı)
1118–1136 · Fatih / Zeyrek
Ayasofya'dan sonra İstanbul'da günümüze ulaşan en büyük ikinci Bizans yapısı — 12. yüzyıldan, hanedan türbe şapeliyle birleştirilmiş iki kapalı haç planlı kiliseden oluşan Komnenos manastırı; nadir opus sectile döşeme ve erken figürlü vitraylar.
- Minare
- 1
- Yapım
- 1118–1136
- Mimar
- Mimarı bilinmiyor
- Banisi
- II. Ioannes Komnenos ve İmparatoriçe Irene
- Semt
- Fatih / Zeyrek
Tarih
Zeyrek Camii, eski Bizans Pantokrator (Hz. İsa) Manastırı olup Ayasofya'dan sonra İstanbul'da günümüze ulaşan en büyük ikinci Bizans mimarlık eseridir. Yapı, 1118–1136 yılları arasında İmparator II. Ioannes Komnenos ve eşi İmparatoriçe Irene döneminde, iki kilise, Komnenos ve Palaiologos hanedanlarına ait bir türbe şapeli ve ünlü bir hastane (ksenon) içeren bir manastır olarak inşa edilmiştir. Orta Çağ'da Konstantinopolis'in üçüncü en önemli dinî merkeziydi. 1453 fethinden sonra Fatih Sultan Mehmed yapıyı camiye çevirmiş; adını, burada kurulan medresede ders veren dönemin önde gelen âlimi Molla Zeyrek'ten almıştır. Osmanlılar, Bizans çekirdeğini koruyarak minare, mihrap ve minber eklemiştir. Külliye, UNESCO Dünya Mirası 'İstanbul'un Tarihî Alanları' kapsamındadır.
Mimari
Topluluk, ortadaki üçüncü bir türbe şapeliyle birleştirilmiş iki kapalı Yunan haçı planlı kiliseden (güney ve kuzey) oluşur. Her kilisenin merkezî bir kubbesi, narteksi ve üç bölümlü bir apsisi vardır; duvar örgüsü, Bizans'a özgü tuğla-taş almaşığıdır. Güney kilisede nadir bir renkli mermer opus sectile döşeme ile bilinen en eski örneklerden figürlü vitray parçaları korunmuştur. Yapı, şehrin Dördüncü Tepesi'nde, bir Bizans sarnıcının üzerinde yükselir; çok kubbeli silüeti Haliç'e inen yamaca hâkimdir. Uzun süredir devam eden restorasyon, Osmanlı katmanlarının altındaki özgün Bizans dokusunu yavaş yavaş ortaya çıkarmaktadır.
Bilgiler
- Ayasofya'dan sonra İstanbul'da günümüze ulaşan en büyük ikinci Bizans mimarlık eseridir. museumpass.istanbul
- 1118–1136 yıllarında II. Ioannes Komnenos ve İmparatoriçe Irene döneminde Pantokrator Manastırı olarak inşa edildi. thebyzantinelegacy.com
- Bizans tıp mimarisinin en çok incelenen örneklerinden olan ünlü bir hastane (ksenon) içeriyordu. sciencedirect.com
- Ortadaki bir Komnenos–Palaiologos türbe şapeliyle birleştirilmiş iki kapalı Yunan haçı planlı kiliseden oluşur. thebyzantinelegacy.com
- 1453'ten sonra Fatih Sultan Mehmed tarafından camiye çevrildi; adını burada medresede ders veren âlim Molla Zeyrek'ten alır. istanbulclues.com
Fotoğraflar
