Sinan / Klasik
Yeni Cami (Valide Sultan Camii)
1597–1665 · Fatih / Eminönü
Altmış altı yıl süren inşaat, iki Valide Sultan ve arada elli yedi yıllık terk: Safiye Sultan 1597'de başlatmış, Turhan Hatice Sultan 1665'te bitirmiştir. Üç mimar kuşağı — Davud Ağa, Dalgıç Ahmed Ağa, Mustafa Ağa — ve Barok'a geçmeden önceki son büyük klasik selatin camisi.
- Kubbe
- 17,5 m
- Yükseklik
- 36 m
- Minare
- 2
- Yapım
- 1597–1665
- Mimarlar
- Mimar Davud Ağa · Dalgıç Ahmed Ağa · Mimar Mustafa Ağa
- Banisi
- Safiye Sultan ve Turhan Hatice Sultan
- Semt
- Fatih / Eminönü
Tarih
Yeni Cami, İstanbul'un büyük imparatorluk camilerinden biridir ve inşaatı siyasi ve mali krizler nedeniyle 66 yıl sürmüştür. Yapım, 1597'de Sultan III. Mehmed döneminde Valide Sultan Safiye Sultan'ın emriyle başlamıştır; Eminönü'nde Haliç kıyısındaki yoğun bir Yahudi mahallesi istimlâk edilerek alan açılmıştır. İlk mimar, Mimar Sinan'ın öğrencisi Davud Ağa'dır; 1598'de veba salgınında ölünce yerine Dalgıç Ahmed Ağa geçmiştir. 1603'te III. Mehmed'in vefatıyla Safiye Sultan Eski Saray'a gönderilmiş, fonlar kesilmiş ve inşaat yarı yükseklikteki duvarlarda durmuştur. Yeniçeriler ve saray, projeyi israf ve Valide Sultanların siyasi gücünün sembolü olarak görmüştür. Yarım kalan yapı 57 yıl boyunca harabe durumuna düşmüş; 1660'taki Büyük İstanbul Yangını'nda (24–26 Temmuz 1660) daha da hasar görmüştür. Aynı yıl baş mimar Mustafa Ağa, IV. Mehmed'in annesi Turhan Hatice Sultan'a projeyi bir hayır eseri olarak tamamlamayı önermiştir. 1660 sonunda inşaat yeniden başlamış; cami 1663'te tamamlanmış ve 1665'te ibadete açılmıştır. Külliyeye bağlı Mısır Çarşısı, İstanbul'un en tanınmış kapalı çarşılarından biridir.
Mimari
Yeni Cami klasik İstanbul imparatorluk camisi şemasını izler: kare planlı, merkezi kubbesi 17,5 m çapında ve 36 m yüksekliğinde olup dört yarım kubbeye oturur. Dışarıdan, kademeli piramidal bir kompozisyonla yükselen 66 kubbe ve yarım kubbe siluetin en belirgin özelliğidir. Harimi iki yanından üçer şerefeli iki minare kuşatır — Valide Sultan tarafından yaptırılan bir caminin (padişah camilerinden farklı olarak) yalnızca iki minareli olması protokol gereğidir. İç mekân İznik çinileri, taş oymaları, yaldız ve kalem işleriyle zengin biçimde süslenmiştir. Külliyede ayrı bir girişi olan hünkâr mahfili, Turhan Hatice Sultan Türbesi (ve birkaç sonraki padişahın da gömülü olduğu yer) ve Mısır Çarşısı yer alır. Galata Köprüsü'nün hemen yanında konumu, Yeni Cami'yi Eminönü siluetinin en belirgin anıtı yapar. Klasik Osmanlı üslubunun son büyük imparatorluk camisidir — Barok döneme (Nuruosmaniye, 1755) geçişten önceki son örnek. İnşaat üç kuşak mimara yayılır: Davud Ağa 1597'de camiyi kurar ve bir yıl sonra vebadan ölür; Dalgıç Ahmed Ağa duvarları ilk pencere sırasına kadar yükseltir, ardından yapı altmış yıla yakın terk edilir; binayı hassa başmimarı Mustafa Ağa, Turhan Hatice Sultan'ın vakfıyla 1661–1665'te tamamlar.
Bilgiler
- İnşaat 66 yıl sürdü (1597–1663); III. Mehmed'in 1603'teki vefatının ardından 57 yıl duraklamış, ancak 1660 Büyük İstanbul Yangını'ndan sonra yeniden başlamıştır. en.wikipedia.org
- İlk mimar Davud Ağa, Mimar Sinan'ın öğrencisidir; 1598'deki vefatından sonra proje Dalgıç Ahmed Ağa'ya geçmiş, altmış yıl sonra Mustafa Ağa tarafından tamamlanmıştır. architectuul.com
- Dış cephe 66 kubbe ve yarım kubbeden oluşan kademeli piramidal bir silueti oluşturur — Osmanlı mimarisinin en karmaşık çok kubbeli dış siluetlerinden biri. en.wikipedia.org
- 1665'te Turhan Hatice Sultan'ın himayesinde tamamlanan Yeni Cami, klasik Osmanlı üslubunun Baroka geçmeden önceki son büyük imparatorluk camisidir. en.wikipedia.org
- Külliyeye bağlı Mısır Çarşısı, İstanbul'un tarihi kapalı çarşılarından biridir ve 1660'ta caminin inşaatıyla eş zamanlı olarak yaptırılmıştır. en.wikipedia.org
Fotoğraflar
